Guatemala |
||
Maya Route
Maya Route Home
|
 Guatemala is een land met een rijke historie: veroveringen, aardbevingen, guerillastrijders. De 36-jarige burgeroorlog (1960-1996) heeft een zeer grote invloed op het Guatemala van nu gehad. Het was een bloedige strijd met veel onschuldige Maya slachtoffers. Sinds de vrede weer terug was, kwamen de Maya's voor hun principes op (onderwijs en gezondheidszorg), deels met succes. De Mayacultuur is in ieder geval in stand gebleven.
Feiten
Officiële naam - Republiek van Guatemala
GeschiedenisSinds Guatemala in 1847 een zelfstandig land werd, is het altijd al politiek onrustig geweest. Guatemala was een republiek. De liberalen, die als zich als eerste voor de vrijheid inzetten, waren tegen de conservatieven, omdat die zowel de katholieken als de landeigenaren aan hun zijde hadden. De liberale president Francisco Morazán (1830-1839) pleitte voor hervormingen op de volgende gebieden: welvarende economie, macht van de kerk en de klassenverdeling. Het hoofd van de staat Mariano Gálvez steunde deze plannen. Maar door het niet-populaire economische beleid, hoge belastingen en een cholera-epidemie kwam de conservatieve Maya Rafael Carrera aan de macht. Hij regeerde tot 1865 en bracht veel hervormingen door. Hij stond Groot-Brittannië toe om Belize te regeren in ruil voor de aanleg van een weg tussen Guatemala City en Belize City. Echter, de weg werd nooit aangelegd. In 1870 kwamen de liberalen weer aan de macht o.l.v. Justo Rufino Barrios, een dictator (1873-1879). Tijdens zijn bewind werd Guatemala een stuk moderner: wegenbouw, spooraanleg, scholen, banken en koffieproductie. Veel Maya's werden gedwongen te helpen op de koffieplantages. Het meeste geld ging naar de landeigenaren en de handelaars. In 1898 kwam de dictator Manuel Estrada Cabrera aan de macht. Hij wilde van Guatemala een natuurlijk en cultureel rijk land maken, maar hij stal schatten van de Mayacultuur, verwaarloosde scholen en stak veel geld in het leger. In 1920 werd hij van de troon gestoten. Na een periode van instabiliteit werd in 1931 de generaal Jorge Ubico verkozen tot president. Hij kwam voor het land op en moderniseerde de gezondheidszorg en de sociale welvaart. De Indianen werden bevrijd van slavernij, maar moesten wel werken aan de wegenbouw. In 1944 stapte hij gedwongen op doordat hij banden had met vroegere aartsvijand Spanje. In 1945 werd Juan José Arévalo gekozen tot president. Hij zorgde voor een sociaal zekerheidsprogramma, een ministerie voor Indianen, modernisatie van de gezondheidszorg en wetten t.b.v. werk. 25 keer hebben conservatieve militairen een poging gedaan tot staatsgreep. Arévalo werd opgevolgd door Jacobo Arbenz Gúzman in 1951. Hij reformeerde de landbouw door grote landgoederen te verdelen in kleine boerderijen. Het land moest gebruikt worden voor voedsel i.p.v. alleen maar fruit. Als reactie viel Amerika Guatemala binnen en Gúzman was gedwongen af te treden. Van de landverdeling kwam niets meer terecht. Hierna had het land vele militaire presidenten en geweld rukte op. Oppositieleden werden vermoord en de landhervormingen werden compleet teruggedraaid. Alleen alfabeten (25% van de bevolking) mochten stemmen. Dit leidde tot de komst van guerrillastrijders en het begin van de burgeroorlog was gemaakt. In 1960 en 1970 groeide de industrie, maar de opbrengst ging naar de rijken. De industrie verschaftte werkgelegenheid, waardoor veel dorpelingen naar de steden trokken. Hierdoor ontstonden achterbuurten. Al deze factoren zorgden voor politieke onrust. Protest en onderdrukking waren de kernwoorden. Er wordt geschat dat 50.000-60.000 mensen in de 70-er jaren gedood werden. En dan kwam er ook nog een krachtige aardbeving in 1976 die 22.000 mensen doodde en 1.000.000 mensen dakloos maakte. Na een coup in 1982 werd generaal José Efraín Ríos Montt president. Onder zijn bewind werden hele dorpen uitgemoord die verdacht werden van rebelse praktijken. Hierdoor werd volgens de regering de kans op groeperingen die zich aansloten bij de guerrilla's verminderd. Dit leidde tot een grote toestroom van vluchtelingen naar Mexico. Ondanks hevig verzet van de regering sloten ca. 500.000 boeren zich aan bij guerrillabewegingen, wat leidde tot de oprichting van de URNG (Guatemalan National Revolutionary Union). In 1983 pleegde generaal Oscar Humberto Mejía Victoreseen coup, maar de onderdrukkingen duurden voort. Elke maand vonden er 100 moorden en 40 ontvoeringen plaats. Als reactie hierop stopten de Verenigde Staten met militaire hulp. In 1985 werd Marco Vinicio Cerezo Arévalo tot president verkozen. Er werd gehoopt op vermindering van de macht van het leger en de rijken, en een basis voor de democratie, maar de hervormingen bleven grotendeels uit. Cerezo Arévalo werd opgevolgd door Jorge Serrano Elías (1990-1993). Hij had besprekingen met de URNG om tot een einde te komen van de burgeroorlog, maar de besprekingen liepen vast. Zijn populariteit verminderde en hij zocht steun bij het leger. Serrano zelf pleegde een staatsgreep om meer grip te krijgen op het land. De staatsgreep mislukte echter. Ramiro de Léon Carpio werd gekozen tot opvolger. In 1995 schortte de Verenigde Staten alle hulp op, omdat Guatemala geen onderzoek deed naar vermiste Amerikaanse burgers. In 1996 werd Álvaro Enrique Arzú Irigoyen gekozen en hij ging verder met de onderhandelingen met de URNG. In december werd een vredesakkoord getekend en er kwam een einde aan de burgeroorlog die 200.000 levens eiste, 1.000.000 mensen dakloos maakte en zorgde voor duizenden verdwijningen. Er werden overeenstemmingen gemaakt over de civiele rechten en de terugkeer van vluchtelingen. Ook werden er afspraken gemaakt over de gezondheidszorg, onderwijs, sociale voorzieningen, vermindering van de militaire macht en opname van guerrillastrijders in de samenleving. Hoewel, de rust is nog niet helemaal teruggekeerd. Agressie t.o.v. de rijken blijft bestaan. De Maya's hebben zich geïntegreerd in de politiek. De grootste uitdaging nu is herverdeling van het land en verkleining van inkomstenverschillen. Er is nu nog veel armoede en ellende voor een groot deel van de bevolking. Het begin moet liggen bij een echte staat van vrede. In 1999 werden voor het eerst sinds 40 jaar verkiezingen in vredestijd gehouden. Het ging tussen Oscar Berger van de zittende PAN partij en de moordenaar Alfonso Portillo van de FRG partij. De laatste beloofde harde aanpak van criminelen, met zichzelf als voorbeeld. Hij werd gesteund door Ríos Montt. De bevolking koos voor zijn anticriminaliteit beleid en hij werd daarom president van Guatemala. Portillo beloofde reorganisatie van het juridische systeem, tegengaan van criminaliteit, belastingen voor hoge inkomens en respect voor humane rechten. De toekomst zal leren of er iets van zijn beloftes komt. Het lijkt erop dat de criminaliteit toe is genomen, vooral gericht tegen toeristen. Sinds de Dag van Protest (1 augustus 2001) is er een verhoogde staat van alarm. Daar komt ook nog bij dat enkele maanden ervoor 70 zwaar criminelen zijn ontsnapt. Alles heeft tot gevolg dat er argwaan is t.o.v. Portillo.
Geografie en GeologieGuatemala is 109.000 km2 groot. Het landschap bestaat voornamelijk uit bergen en jungles. Verder zijn er zo'n 30 vulkanen, waarvan veel nog actief zijn. Verder zijn er veel maïs-, koffie-, cacao-, fruit- en suikerplantages. Guatemala-City ligt op een hoogte van 1500 m. Ten noorden van de stad wordt het landschap vlakker. Guatemala ligt op de contactlijn van drie aardkorstschollen. Hierdoor vinden er regelmatig aardbevingen en vulkaanuitbarstingen plaats. Miljoenen jaren geleden toen de zeespiegel daalde, kwamen schaaldieren bloot te liggen en zo werden grote kalkstenen platen gevormd. Door erosie ontstonden er (ondergrondse) grotten.
KlimaatHet klimaat in het land is zeer verschillend. Meestal is het erg warm, maar in de bergen kan het 's nachts vriezen in het regenseizoen, maar in het droogteseizoen is het dan ook warm. De kustgebieden zijn tropisch, heet en zeer vochtig. Het regent er erg veel. De laaglanden van El Petén zijn of heet en vochtig (in regenseizoen) of heet en droog (in droogteseizoen). In maart en april is het er nauwelijks uit te houden.
Ecologie en omgevingOntbossingen gaan in een hoog tempo in Guatemala, vooral in Petén. Bossen moeten plaatsmaken voor weiden voor het vee. Terugkerende vluchtelingen hebben ook een belangrijke bijdrage aan het probleem. Veel bossen zijn nu reservaten, maar houtkappers en plunderaars van Mayatempels gaan gewoon door. Ook toeristen hebben een negatieve bijdrage, omdat ze het ecosysteem verstoren. De lokale bevolking moet leren hoe ze het de bossen moeten omgaan en hoe ze aan alternatieve grondstoffen kunnen komen. Een ander probleem is afvalverwerking. Afval wordt gestort op open vuilnisbelten net buiten de steden, of het wordt verbrand door de mensen zelf of anders in de rivier gegooid.
FloraGuatemala kent meer dan 8000 plantensoorten in 19 ecosystemen, bijv. de mangrovebossen aan de kusten en de naaldboombossen in de bergen. Er zijn 600 orchideeënsoorten. Bijzonder is de xate. Dit is een laaggroeiende palm in Petén. De bloemen worden door zogenaamde Xateros geplukt.
FaunaDoor de vele ecosystemen zijn er ook veel dieren: 250 soorten zoogdieren, 600 vogels, 200 reptielen en amfibieën en veel soorten vlinders en andere insecten. De nationale vogel is de quetzal. Dit is een kleine vogel met prachtige staartveren. Ander kleurrijke vogels zijn: toekans, ara's en papegaaien. Tikal is een vogelparadijs met pauwen, spechten, kolibries en 300 andere vogelsoorten. De meeste zoogdieren en reptielen houden zich verscholen, maar in Tikal kun je coati's en brulapen zien. Dieper de jungle in vind je jaguars, poema's, tapirs, rendieren en ratelslangen. In de zee leven drie soorten zeeschildpadden. Krokodillen zijn te vinden in meren en rivieren.
Parken en reservatenGuatemala heeft meer dan 30 reservaten en 40 gebieden staan gepland om reservaat te worden. Verder zijn er ook veel culturele monumenten. Regering en politiekGuatemala is een republiek met 22 departementen. De president wordt gekozen door de bevolking voor een periode van 4 jaar. Hij wordt geadviseerd door een vice president en een kabinet. Er is één kamer met 80 leden (64 van de departementen en 16 nationale). Hoewel Guatemala een democratisch systeem heeft, spelen intimidatie en geheime militaire activiteiten een grote rol.
EconomieKoffie is het belangrijkste exportproduct, gevolgd door suiker, katoen, bananen en pepers. Andere exportproducten zijn: fruit, groenten, rubber en bloemen. Toerisme is na koffie de grootste bron van inkomsten. Guatemala-City is het industriële en commerciële centrum. In de hooglanden zijn landbouw (maïs), mijnbouw en kleine industriële activiteiten belangrijk. Aan de westkust vind je grote plantages en veehouderijen.
BevolkingGuatemala heeft ca. 12,5 miljoen inwoners. Naast autochtonen (voornamelijk Maya's) zijn er veel immigranten. 40% leeft in grote steden. Door de sterke groei is in 2020 het bevolkingsaantal verdubbeld.
OnderwijsOnderwijs is gratis en verplicht voor kinderen van 7 tot 14 jaar. Basisschool duurt 6 jaar en er wordt gedacht dat 79% dit onderwijs volgt. Middelbare school duurt ook 6 jaar en 23% gaat naar deze scholen, omdat dit onderwijs niet altijd gratis is. Hierna volgt de universiteit. Guatemala kent er 5. Onder volwassenen bestaat er veel analfabetisme. Kinderen van ouders die seizoenswerk doen, kunnen ook meestal niet goed lezen en schrijven.
KunstDe Maya's maken nog steeds veel dingen met de hand. Opvallend zijn het borduurwerk, weverij, manden, keramiek en houtsnijwerken. De klederdracht speelt een belangrijke rol in de Guatemalteekse cultuur. Elk dorp heeft een andere kleurstijl. Dit is een aantal eeuwen eerder ontstaan, doordat op deze manier de dorpshoofden hun dorpelingen beter in de gaten konden houden. Nu dragen vooral vrouwen de klederdracht. De kleding maakt de bekende markten van Guatemala erg kleurrijk. Er zijn een aantal bekende Maya schilders die met veel kleuren het dagelijkse leven beschilderen (de Tz'utuhil stijl). Muziek is een ander belangrijk deel van de maatschappij, vooral de marimbaspelers. Andere instrumenten zijn de hobo en de panfluit. Guatemala kent ook een aantal goede schrijvers. In 1967 won Miguel Ángel Asturias de Nobelprijs voor de literatuur. Natuurlijk is de architectuur ook belangrijk, zoals de maya tempels en het koloniale Antigua. Koloniale architectuur bevat versieringen uit de Maya cultuur.
Samenleving en omgangDe samenleving bestaat uit ladino's (Europees/Midden-Amerikaans) en Maya's. De ladino's verwesteren sneller dan de Maya's, die meer gehecht zijn aan de traditionele cultuur. De Mayacultuur nu blijkt vooral uit de kleurrijke kleding van vrouwen. Elk dorp heeft zijn eigen stijl en er zijn verschillende ontwerpen voor verschillende sociale statussen. Er zijn 20 verschillende Mayatalen bekend en de Maya's spreken een van die als hoofdtaal. De Maya's hebben het niet makkelijk. Ze worden gediscrimineerd en het is moeilijk voor ze om een goede baan te vinden. Er zijn veel organisaties die de Maya's helpen. Ook toeristen kunnen helpen door hun spullen voor een redelijke prijs te kopen. Do's en don'ts. Maya's kunnen vreemd doen tegen blanke vrouwen die aardig zijn tegen kinderen. Dit is omdat er verhalen circuleren dat vrouwen die kinderen ontvoeren of voor hun organen of om zelf op te voeden. Qua kleding wordt het niet echt gewaardeerd als je typische Mayakleding draagt. Het wordt afgeraden om juwelen te dragen, hoe goedkoop ze ook zijn. Juwelen kunnen van je lijf worden getrokken.
ReligieDe belangrijkste religie is het katholicisme. Andere religies zijn protestantisme (30%) en de traditionele Maya religie. Katholieke gebruiken zijn gemengd met de Maya religie.
TaalSpaans is de officiële eerste taal, maar veel Maya's spreken hun eigen dialect of taal. De meeste kennen wel Spaans, maar vooral ouderen, vrouwen en kinderen niet. Kinderen leren meestal voor het eerst Spaans op school.
PlanningIn het regenseizoen zijn sommige gebieden niet te bereiken door de modder. Verder kan het dan erg koud zijn in de hooglanden. In het droogteseizoen kan het onuithoudbaar warm zijn in Petén. Met je kleding moet je dus rekening houden met hitte en kou. Korte broeken en hemdjes worden niet overal gewaardeerd.
Verantwoord toerismeDoor de burgeroorlog kunnen de Maya's wantrouwend t.o.v. toeristen zijn. Het wordt niet op prijs gesteld als je vragen stelt over de periode van de burgeroorlog: het ligt nogal gevoelig. Toerisme brengt ook schade toe aan het milieu, vooral in de jungle. Een ander punt waar je op moet letten is dat je geen exotische dieren eet die bedreigd zijn.
Visa en documentenJe kunt meestal zonder visum de grens over. Indien je er een nodig hebt (als je erna toevliegt bijv.) en je hebt er geen, dan word je waarschijnlijk teruggestuurd. Bij de grens krijg je een 30-dagen stempel (entry-card). De kaart moet je weer inleveren als je het land verlaat. Je mag enkele dagen de grens over (bijv. naar Honduras) zonder dat je stempel verlopen is.
AmbassadesGuatemalteekse ambassade in Nederland: 2e beukelaan 3, 7313 Apeldoorn, tel 055-557421; Nederlandse ambassade in Guatemala: 16a Calle 0-55, Torre Internacional, 13th floor, zona 10, Ciudad de Guatemala, tel: 005023674761.
DouaneJe mag 3 liter alcohol en US$100 aan goederen belastingvrij meenemen. Het is verboden om authentieke Mayavoorwerpen mee te nemen. Meestal moet je enkele dollars betalen om de doorgang sneller te laten verlopen.
GeldDe munteenheid is de quetzal. 1 quetzal bestaat uit 100 centavos. Er zijn munten van 1, 5, 10 en 25 centavos en biljetten van 50 centavos en 1, 5, 10, 20, 50 en 100 quetzales. De koers is: Q1 = 0.14 euro. Eigenlijk zijn alleen maar US dollars goed te wisselen. Veel winkels accepteren ook US dollars, maar quetzales blijven nodig. Er is een gebrek aan wisselgeld, dus moet je alleen kleine coupures hebben. Travelers cheques kun je meestal goed inwisselen, maar in kleine dorpen gaat het moeilijk. De koers is meestal iets ongunstiger dan voor cash. Guatemala is een van de goedkoopste landen van de regio. In restaurants is het normaal om een 10% fooi te geven. Op markten is het de gewoonte om te onderhandelen. De beginprijs is meestal 2-3x de eindprijs.
Post en communicatieEen brief duurt er meestal 2 weken over om in Europa te komen. Bijna elke stad en elk dorp heeft een postkantoor. Een postzegel kost ca US$0.50. Telefoonkaarten kun je ook overal kopen. De eenheden zijn: 20, 30 en 50 quetzales. Internationaal bellen gaat het makkelijkst via speciale kantoren. De kosten bedragen ca. US$1.50 per minuut. Steden en toeristische plaatsen hebben bijna allemaal een internetcafé. De verbinding kan langzaam zijn. Prijzen variëren van US$1.50 tot US$7.75 (!) per uur.
WasserettesOveral kun je je kleren laten wassen en enkele uren later alweer ophalen. Een wasbeurt kost ca US$2.
GezondheidLeidingwater kun je niet drinken. Gezuiverd water in flessen is overal verkrijgbaar. Malaria is aanwezig in Guatemala, vooral in de laaglanden, maar niet in de hooglanden.
GevarenHoewel de burgeroorlog over is, is er een grote criminaliteit voor in de plaats gekomen. Er zijn gewapende rovers in de bergen. In de steden heb je veel berovingen. 's Avonds op straat lopen is niet echt veilig. De Pacaya vulkaan is ook niet altijd even veilig. Ten eerste is de vulkaan nog altijd actief en kan lava uitspugen; ten tweede zijn er veel rovers. OpeningstijdenOver het algemeen zijn de openingstijden van 8 tot 12 en van 2 tot 6. Op zondag zijn de winkels soms ook open, maar minder lang. Banken zijn meestal alleen in de ochtend open.
ActiviteitenDoor de hooglanden kun je er goed klimmen; vooral vulkanen beklimmen is erg populair. Ook kun je er erg goed grotten bezoeken. Andere activiteiten zijn: raften, kanoën en jungletochten.
Eten en drinkenTortilla's worden geserveerd bij elke maaltijd. Verder speelt vlees (rundvlees, kip en varkensvlees) een belangrijke rol. Andere gerechten zijn: bonen, rijst, Mexicaanse en Chinese gerechten. Hoewel Guatemala veel koffieplantages heeft, is koffie moeilijk verkrijgbaar. Dit komt doordat de meeste koffie bestemd is voor de export. Andere dranken zijn: vruchtensappen (vaak verdund, opletten dat het niet met kraanwater verdund is), bier en rum (door de vele suikerplantages).
UitgaanDe grote steden hebben disco's, maar meer is er eigenlijk niet qua uitgaansleven. Livemuziek kun je meer vinden. In de steden vind je ook bioscopen.
WinkelenBekende souvenirs zijn: kleding, leer (door de vele veehouderijen), koffie, jade (wel duur). Chichicastenango en Panajachel hebben grote markten waar vooral veel Maya's komen. Maar er komen ook veel toeristen. Afdingen is er heel normaal. |
|